Waarom krijg je ’s avonds ineens energie vlak voor het slapen?

Ik sliep een paar dagen bij een goede vriendin. Op het tijdstip dat ik moe word en uitkijk naar bed, gebeurde er bij haar vaak het tegenovergestelde. Ze kreeg een onverwachte energieboost en rende nog even door huis en tuin om onafgeronde werkzaamheden af te ronden.

Mijn vriendin is daar overigens niet uniek in. Misschien herken je het zelf ook wel. Veel mensen ervaren een opleving kort voor het slapen gaan.

Een belangrijke oorzaak is wat slaapwetenschappers cognitive arousal noemen. Overdag staat je brein in de actiestand: reageren, oplossen, presteren. Pas wanneer je stopt, krijgt je hoofd ruimte om de dag te verwerken. Gedachten die overdag zijn uitgesteld, dienen zich aan. Je lichaam is klaar met de dag, maar je brein heeft zin om nog even door te gaan.

Stress laat zich vaak pas voelen als de afleiding wegvalt. Zodra je ontspant, kan je lichaam tijdelijk alert blijven door stresshormonen zoals cortisol. Dat voelt als energie, maar is eigenlijk spanning die nog niet is afgebouwd.

Ook je biologische klok speelt een rol. Veel mensen hebben in de late avond een alertheidspiekje. Als je op dat moment fel licht gebruikt of op je telefoon zit, onderdruk je de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je slaperig maakt. Daardoor versterk je het wakkere gevoel.

Soms is er ook een psychologische factor in het geding.

Als je overdag weinig tijd voor jezelf hebt, kan de avond voelen als het enige moment van vrijheid. Je brein wil die tijd niet opofferen aan slaap. Dit wordt revenge bedtime procrastination genoemd: uitstelgedrag uit behoefte aan autonomie.

Handig is een energiepiek kort voor het slapen natuurlijk niet . Vanuit de slaapwetenschap is redelijk goed bekend dat die kan samenhangen met een langere inslaaptijd, meer nachtelijk wakker worden, een lagere subjectieve slaapkwaliteit (hoe jij je slaap hebt ervaren) en soms een minder diepe slaap. Hoe sterk dat effect is, hangt af van of sprake is van een gezonde creatieve avondflow of een problematische hyperarousal. Ofwel: een keertje is niet erg.

Wat kun je doen? Het belangrijkste is een bewuste afbouwfase. Gun jezelf minimaal een uur om de dag af te ronden. Dim de lichten, stop met werken en vermijd intensieve prikkels. Daarnaast helpt het om eerder op de avond je to-do’s of zorgen op te schrijven, zodat ze minder snel in bed opkomen. Ga pas naar bed als je echt slaperig bent, niet omdat het laat is.

Een opleving in de avond betekent overigens niet dat er iets mis met je is. Het is meestal een combinatie van biologie, stress en gewoontes. Maar door je avond bewust vorm te geven, help je je lichaam om de overgang naar slaap soepeler te maken.