De stille epidemie: slaaptekort bij jongeren

De smartphone meenemen naar bed is minder onschuldig dan gedacht. Toch doet driekwart van de Nederlandse jongeren het

Uit recent onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA, uitgegeven door de American Medical Association, blijkt dat drie op de vier Amerikaanse middelbare scholieren in 2023 onvoldoende slaapt.

Laat dat getal op je inwerken: 75%.

Slaaptekort bij jongeren wordt in verband gebracht met slechtere schoolprestaties, een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen, obesitas en een verzwakt immuunsysteem.

De slaapbehoefte van jongeren

Volgens de American Academy of Sleep Medicine en de American Academy of Pediatrics hebben jongeren tussen de dertien en achttien jaar acht tot tien uur slaap per nacht nodig voor een optimale gezondheid en ontwikkeling. Toch haalt de meerderheid deze norm niet. Uit het onderzoek komt naar voren dat met name het aantal jongeren dat vijf uur of minder per nacht slaapt, sterk is toegenomen. Laat dat getal ook even op je inwerken...

Een belangrijke biologische verklaring voor dit slaaptekort ligt in de puberteit zelf. Tijdens deze levensfase verschuift de interne klok van jongeren, waardoor de productie van melatonine – een van de hormonen die slaap reguleert – later op de avond begint. Hierdoor vallen veel jongeren pas na elf uur ’s avonds in slaap, terwijl ze vaak al vroeg weer op moeten staan voor school. Dit resulteert in slaaptekort.

Vroege schooltijden en social media

Het vroege schoolrooster is daarbij niet helpend. Gemiddeld beginnen middelbare scholen in Nederland om half negen in de ochtend, terwijl onderzoek aantoont dat een latere starttijd jongeren de mogelijkheid geeft om beter uitgerust de dag te beginnen. Scholen die hun starttijd met één uur hebben opgeschoven, zagen verbeteringen in zowel de slaapduur als de mentale gezondheid van hun leerlingen.

Naast vroege schooltijden speelt online een negatieve rol in het slaaptekort van jongeren. Het gebruik van smartphones, tablets en computers voor het slapengaan beïnvloedt de slaapkwaliteit. Ten eerste remt het blauwe licht - met name dat van tablets en computers, het licht van mobiele telefoons is vaak niet zo sterk - dat deze apparaten uitstralen de productie van melatonine, waardoor het inslapen wordt vertraagd. Ten tweede zorgen sociale media en games ervoor dat jongeren langer wakker blijven dan gepland. Uit een studie uit 2024 bleek dat jongeren die tot aan hun bedtijd actief bleven op social media later insliepen en kortere , minder diepe slaapfases ervaarden.

De cijfers lijken gelukkig anders te zijn voor Nederland. Volgens het Health Behaviour in School-aged Children, dat in Nederland wordt uitgevoerd met onder andere het Trimbos-instituut, slaapt 29% van de jongeren minder dan aanbevolen en voelt 37% zich 's ochtends niet goed uitgerust. Ik vond ook een onderzoek van EenVandaag, waaruit bleek dat 74% van de Nederlandse jongeren (12-24 jaar) hun smartphone in of naast het bed heeft liggen tijdens het slapen.

Gevolgen van chronisch slaaptekort

Jongeren die structureel te weinig slapen, hebben meer moeite met het onthouden van lesstof, het oplossen van complexe problemen en het reguleren van emoties. Dit kan zich niet alleen in lagere cijfers vertalen, maar ook in een hoger risico op schooluitval en gedragsproblemen.

Op het gebied van mentale gezondheid is slaaptekort een risicofactor voor het ontwikkelen van depressie en angstklachten. Jongeren met een slaaptekort hebben vakerl last van stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en een gevoel van hopeloosheid. Slaaptekort kan bestaande mentale gezondheidsproblemen verergeren, wat kan leiden tot een vicieuze cirkel waarin slechte slaap en slechte mentale gezondheid elkaar versterken.

Jongeren die te weinig slapen, hebben bovendien meer kans op overgewicht omdat slaaptekort de hormonen die honger en verzadiging reguleren, verstoort. Daarnaast hebben ze een grotere kans om ziek te worden, omdat slaap essentieel is voor een goed functionerend afweersysteem.

Gezamenlijke inspanning

Het aanpakken van slaaptekort bij jongeren vraagt om samenwerking tussen scholen, gezinnen, gezondheidsprofessionals en techbedrijven. Een van de meest effectieve maatregelen is het later laten beginnen van het eerste lesuur op de middelbare school. Hoewel dit uitdagingen met zich meebrengt voor bijvoorbeeld werkende ouders wegen de betere schoolprestaties en betere mentale gezondheid op tegen de moeite.

Daarnaast is het belangrijk om digitale gezondheid te bevorderen. Ouders kunnen hierin een rol spelen door duidelijke regels op te stellen over schermgebruik voor het slapengaan. Het instellen van een digitale avondklok kan jongeren helpen om eerder in slaap te vallen. Bijvoorbeeld geen schermen meer na negen uur ’s avonds.

Gezondheidsprofessionals, zoals huisartsen en jeugdverpleegkundigen, kunnen jongeren en hun ouders voorlichten over het belang van slaap en hen praktische tips te geven. Tot slot zouden technologiebedrijven verantwoordelijkheid moeten nemen door voor apps en platforms die populair zijn onder jongeren minder verslavend te maken.